Dünya Gazetesi yazarı Naki Bakır, yüksek faiz ve hayat pahalılığının vatandaşlar ile şirketlerin borç ödeme gücünü zayıflattığını, bankaların takipteki alacaklarında ise ciddi artış yaşandığını yazdı. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu verilerine göre, bankacılık sektörünün takipteki alacak stoku 2 Ekim 2026 itibarıyla 914,6 milyar liraya ulaştı.
Enflasyondan arındırıldığında yıllık yüzde 39,9 artışa işaret eden tablo, özellikle bireysel kredi kartları, ihtiyaç kredileri ve KOBİ borçlarındaki bozulmayı ortaya koydu. Bakır, yüksek faiz ve daralan iç talebin sorunlu kredileri daha da artırabileceği uyarısında bulundu:
“Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) verilerine göre; toplam takipteki alacak stoku 2 Ekim 2026 itibarıyla 914,6 milyar liraya ulaştı. Bankacılık sektörünün toplam kredi hacminin cari olarak yüzde 35 büyüdüğü son bir yılda takipteki alacaklar ise görünürde (cari olarak) yüzde 81,5 arttı. Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) açıkladığı tüketici fiyatları (TÜFE) bazında yüzde 29,73 olan yıllık enflasyondan arındırıldığında söz konusu alacaklarda yüzde 39,9 gibi ürkütücü bir reel büyüme olduğu görülüyor. Takibe düşen alacakların toplam kredi hacmine oranı ise yüzde 2,4’tenen yüzde 3,2’ye yükseldi.
Yüksek faiz düzeyi ve insanların ödeme gücünü yitirmesi sorunlu kredilerdeki büyümenin iki ana etkenini oluşturuyor. Madalyonun iki yüzü niteliğindeki bu iki faktör, birbirini doğrudan doğuran süreçler konumunda. Türkiye’de hane halkı ve KOBİ’ler uzun yıllar boyunca enflasyonun altındaki faiz ortamında, nakit sıkışıklıklarını “borcu borçla döndürerek” yönettiler. Bir bankanın kart borcu, diğerinin ihtiyaç kredisiyle kapatılabiliyordu. Faizler radikal şekilde yüksek kalıp kredi limitleri daraltılınca, ekonominin üretim ayağında çarkın dönmesi zorlaştı. Aylık yüzde 5-6’ları bulan fonlama maliyetleri var olan borç yükünü taşınamaz bir ağırlığa ulaştırdı.
Madalyonun diğer yüzünde ise gelir cephesindeki aşınma yer alıyor. Yüksek enflasyon karşısında maaş ve ücret artışları hayat pahalılığının gerisinde kaldı. Vatandaşın bütçesinde barınma, gıda ve enerji gibi zorunlu harcamaların payı hızla artınca, borç ödemeye finansal alan kalmadı. İnsanlar isteyerek değil, yaşamsal ihtiyaçlarını karşılamak zorunda oldukları için ödeme güçlerini yitirdiler. İç talep baskılanınca ciro kaybı yaşayan KOBİ’lerin de nakit akışı kırıldı ve yüksek faiz, zaten sınırda yaşayan aktörlerin ödeme gücünü yıkan nihai darbe oldu.
BİREYSEL BORÇLARDA YÜKSEK TAKİBE DÜŞME ORANI
Bu ödeme gücü kaybının en net yansıması, sosyal risk barındıracak şekilde bireysel borçlardaki bozulmada görüldü. Bireysel borçlarda takibe düşen hacim, son bir yılda cari olarak yüzde 81,6 artarken; bu kalemdeki yıllık reel artış yüzde 40 olarak gerçekleşti.
Bireysel borçların alt kalemlerine bakıldığında konut, taşıt gibi büyük yatırımlar yerine ağırlıkla günlük tüketime ve geçime yönelik harcamalara yönelik borçlanma ve bu borçlardaki ödeme güçlüğü dikkati çekiyor. Bireysel kredi kartlarında takibe düşen hacim son bir yılda cari bazda yüzde 85,8, reel olarak yüzde 43,2 artarak 199,7 milyar liraya ulaştı, takibe dönüşüm oranı da yüzde 4,2’den yüzde 5,7’ye yükseldi.
Geçim derdiyle “ihtiyaç” kredisine sarılan yurttaşların batık hacmi yıllık yüzde 77,2 (reel yüzde 36,6) artışla 176,7 milyar liraya ulaştı. Bu krediler, takibe dönüşüm oranında yüzde 6,8 ile tüm kalemlerin üzerine çıktı. Konut kredilerinde takibe düşmüş hacim de yüzde 34,7’lik reel artışla 1 milyar 750,6 milyon liraya ulaştı. Pastadaki payı 564 milyon lira ile düşük olsa da taşıt kredilerinde takibe düşen hacim de son bir yılda reel olarak yüzde 43,9 arttı.
TİCARİ KREDİLERDE DE BIÇAK KEMİĞE DAYANDI
Sadece tüketici değil, üretici ve ticari segment de yüksek faiz-düşük talep kıskacında. Ticari ve diğer kredilerde takibe düşen alacak hacmi 535,7 milyar liraya ulaştı. Ticari taraftaki batıklar son bir yılda cari olarak yüzde 81,7, reel olarak yüzde 39,8 artış gösterdi. Ticari segmentin alt kırılımlarında, ciroların erimesi ve artan sabit giderler (kira, maaş, hammadde) nedeniyle tam anlamıyla bir likidite sıkışıklığı gözleniyor. Özellikle KOBİ’lerin yükü giderek ağırlaşıyor.
Ekonominin bel kemiği olan KOBİ’lerin takibe düşen kredi hacmi son bir yılda yüzde 86,3 (reel yüzde 43,6) artışla 318,7 milyar lirayı buldu. KOBİ’lerin takibe düşme oranı yüzde 4,1’e çıktı. Şirketlerin nakit akışını yönetmekte zorlandığının en net göstergesi olan taksitli ticari kredilerdeki takibe düşen hacimde, yıllık cari artış yüzde 107’ye, reel büyüme yüzde 59,6’ya ulaştı. Şirketlerin rutin harcamalarını döndürdüğü kurumsal kartlardaki batık hacmi ise son bir yılda yüzde 110,1 (reel bazda yüzde 62) oranında net bir patlama kaydetti.
BÜYÜMENİN DEVAM OLASILIĞI VE RİSK SENARYOLARI
Yüksek faize bağlı olarak iç talepte hedeflenen soğuma gerçekleşirken, büyüme oranlarındaki yavaşlama ile batık alacaklardaki hızlanma arasındaki ters korelasyon kronik bir hal alıyor. Geçmiş dönemlerde düşük faizli kredilerle bilançolarını ve tüketimlerini fonlayan aktörler, bugün nakit akışı yaratamadıkları için tasfiye olunacak alacaklar listesine ekleniyor. Bu durum, ekonomik aktivitedeki ivme kaybının sadece bir talep daralması değil, aynı zamanda ciddi bir ödeme zinciri kırılmasına dönüştüğünü gösteriyor.
Mevcut makroekonomik dinamikler ve öncü göstergelere göre henüz tepe noktasına ulaşmadığı ve izleyen dönemde büyüme eğilimini koruma olasılığı oldukça yüksek görülen sorunlu kredilerdeki bu trend, uzmanlara göre başlıca şu temel risk faktörlerinden besleniyor: Yüksek faiz süresinin uzaması: Enflasyon kontrol altına alınana kadar politika faizinin uzun süre yüksek seviyelerde tutulacak olması, hem mevcut değişken faizli borçların yükünü artırıyor hem de yeniden yapılandırma maliyetlerini sürdürülemez kılıyor.
İç talepteki erime ve ciro kayıpları: İç piyasaya çalışan şirketlerin cirolarındaki reel düşüş devam ettikçe, özellikle KOBİ segmentinde işletme sermayesi açığı büyüyecek. Bu da önümüzdeki aylarda ticari batıklarda yeni bir dalga yaratabilir. İstihdam piyasasındaki gecikmeli etki: Ekonomik yavaşlamanın iş gücü piyasasına yansıması ve işsizlik oranlarında olası bir yukarı yönlü hareket, ihtiyaç kredisi ve bireysel kredi kartı tarafındaki çözülmeyi daha da derinleştirecek.
Yakın izlemedeki krediler (2. grup) sinyali: Bankaların “yakın izlemede” tuttukları ve henüz resmi olarak takibe atmadıkları kredilerin hacmindeki artış, takipteki alacaklar (3. Grup) için en güçlü öncü gösterge. Bu havuzdaki birikme, batış potansiyelinin yüksek seyrettiğini kanıtlıyor.”
